W poprzednim  artykule omówiony został obowiązek  alimentacyjny  rodziców względem dzieci, jego zakres i przesłanki. Dziś poruszymy pozostałe, choć nie wszystkie, aspekty obowiązku alimentacyjnego.<br />Obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej i rodzeństwo czyli rodziców względem dzieci, a potem dzieci względem rodziców, dziadków wobec wnuków,  oraz rodzeństwo względem siebie.

Kodeks Rodzinny i opiekuńczy reguluje kolejność tego obowiązku i zgodnie z nim rodzice są zobowiązani wobec dziecka w pierwszej kolejności, potem dziadkowie, a rodzeństwo na końcu.

Kodeks Rodzinny i Opiekuńczy  reguluje również obowiązek alimentacyjny między małżonkami, w przysposobieniu niepełnym a także świadczenia alimentacyjne ojczymów, macoch i pasierbów.

Ostatnio dość medialnym zagadnieniem stał się obowiązek alimentacyjny dziadków wobec wnuków .Nie ma wątpliwości, że dziadkowie mogą być obciążeni alimentami na swoje wnuki, z tym że może to nastąpić dopiero w określonych sytuacjach.
Przede wszystkim zobowiązanymi do alimentacji dziecka czyli zapewnienia mu środków utrzymania i wychowania są rodzice. Dopiero jeśli  rodzice nie są w stanie zaspokoić potrzeb dziecka to obowiązek dziadków może zostać realizowany. Stanowi o tym art. 132 kro – obowiązek zobowiązywanego w dalszej kolejności czyli dziadków powstaje dopiero wtedy gdy nie ma osoby zobowiązanej bliższej – czyli rodziców , albo gdy ta osoba( rodzic lub rodzice) nie jest w stanie zadość uczynić swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej potrzebnych środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami.

Istotne jest również to, że obowiązek alimentacyjny krewnych w tym samym stopniu obciąża ich w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. Oznacza to przede wszystkim, że jeśli rodzice nie są w stanie zapewnić dziecku utrzymania to obowiązek alimentacyjny powstaje wobec wszystkich dziadków – zarówno ojczystych jak i macierzystych i obciąża ich w takim stopniu w jakim pozwalają im na to ich możliwości majątkowe i zarobkowe.  Nie można zatem przerzucić tego obowiązku tylko na np. dziadków ojczystych zwalniając z tego obowiązku dziadków macierzystych.

Kolejną ważną kwestią jest zakres obowiązku alimentacyjnego dziadków. Obowiązek alimentacyjny rodziców wobec dziecka jest obowiązkiem bezwzględnym. Rodzice mają obowiązek zaspokoić wszelkie usprawiedliwione potrzeby dziecka.  W każdym innym przypadku, a zatem także w przypadku obowiązku alimentacyjnego dziadków wobec wnuków, uprawnionym do świadczeń jest tylko ten, kto pozostaje w niedostatku. Oznacza to, że obowiązek alimentacyjny dziadków, jeśli w ogóle powstanie, ogranicza się do zaspokojenia   najbardziej podstawowych potrzeb wnuka, a nie wszystkich potrzeb choćby były usprawiedliwione.

Przykładem będzie następująca sytuacja.
Ojciec dziecka  ma zasądzone alimenty na nie  w kwocie 400 zł miesięcznie. W pewnym momencie ojciec przestaje łożyć na dziecko , a  ponieważ wyjechał za granicę to nie ma możliwości egzekwowania od niego alimentów. W takiej sytuacji, kiedy ojciec przestaje łożyć na dziecko, cały  obowiązek utrzymania i wychowania dziecka przechodzi na matkę. Dopiero gdy matka nie będzie w stanie zaspokoić potrzeb dziecka i znajdzie się ono w niedostatku, to powstanie obowiązek alimentacyjny dziadków.  A zatem niedostatek będzie przesłanką dla obowiązku dziadków. Nawet jeśli matka nie będzie w stanie zaspokoić wszelkich potrzeb dziecka, to obowiązek dziadków nie zrealizuje się jeśli dziecko będzie miało zaspokojone najbardziej podstawowe potrzeby. Zakładając jednak , że doszło do sytuacji w której rzeczywiście dziecko znajduje się w niedostatku, to nie ma tutaj automatyzmu polegającego na tym, iż pozwani dziadkowie zostaną obciążeni brakującą kwotą 400 zł zasądzoną uprzednio od ojca dziecka.
sąd będzie rozpatrywał sytuację wszystkich krewnych równych stopniem. Jeśli okaże się, że np. dziadkowie macierzyści ( rodzice matki) pomagają jej już w jakimś zakresie, to obowiązek pozwanych dziadków ojczystych będzie ustalany w tym kontekście. Do tego sąd będzie badał możliwości majątkowe i zarobkowe dziadków, i tu może dość do sytuacji, w której sąd ustali, iż np. pozwani dziadkowie nie są w stanie ponieść dodatkowych wydatków w postaci alimentów, co będzie skutkowało oddalenie powództwa.
Ponieważ ani  pojęcie niedostatku, ani usprawiedliwionych potrzeb nie zostało zdefiniowane , zawsze należy je odnosić do konkretnej sytuacji życiowej osoby uprawnionej. Podobnie jak ustalanie możliwości zarobkowych i majątkowych osób zobowiązanych. Są to cechy tak bardzo indywidualne, iż za każdym razem konieczne jest ich ustalanie w konkretnej sytuacji.

Częstszym problemem jest zagadnienie uchylenia obowiązku alimentacyjnego.
W poprzednim artykule zagadnienie to zostało poruszone odnośnie relacji rodzice – dzieci. Dla przypomnienia: tylko rodzice dzieci niepełnoletnich mogą uchylić się od obowiązku alimentacyjnego jeśli jego realizacja jest połączona z nadmiernym uszczerbkiem lub jeżeli dziecko nie dokłada starań w celu uzyskania możności samodzielnego utrzymania się.

Kolejnym przypadkiem , kiedy zobowiązany może uchylić się od wykonania obowiązku alimentacyjnego jest  sytuacja kiedy żądanie alimentów jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Oznacza to, że choć co prawda istnieją wszelkie przesłanki by obowiązek alimentacyjny powstał bądź trwał,  to jednak takie roszczenie nie zasługuje na uwzględnienie. Chodzi tu między innymi o przypadki, kiedy osoba uprawniona celowo doprowadza do sytuacji swego niedostatku, albo zachowania uprawnionego w stosunku do zobowiązanego są karygodne, godzące w życie i zdrowie zobowiązanego – np. stosowanie przemocy. Jednak i ten przepis nie ma zastosowania przy obowiązku rodziców względem ich małoletniego dziecka.
To co jednak wydaje się najważniejsze z punktu widzenia osób, którym alimenty zostały przyznane  to realna  możliwość ich uzyskiwania.

Przede wszystkim wyroki zasądzające alimenty są wydawane z tzw. rygorem natychmiastowej wykonalności. Oznacza to, że mimo że wyrok jest nieprawomocny, czyli wciąż można się od niego odwołać, to powinien być realizowany przez osobę zobowiązaną.
Jeśli osoba zobowiązana nie chce dobrowolnie spełniać świadczeń alimentacyjnych  należy wszcząć postępowanie egzekucyjne , które prowadzi komornik sądowy.
Komornicy sądowi działają przy Sądach Rejonowych, przy każdym sądzie jest ich zazwyczaj kilku, zatem można dokonać wyboru. Pamiętać jednak należy, iż wybór powinien dotyczyć komornika przy Sądzie Rejonowym w okręgu którego osoba zobowiązana ma miejsce zamieszkania. Zatem jeśli  dłużnik ma miejsce zamieszkania w Kościerzynie, to wybieramy komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w Kościerzynie.

Postępowanie egzekucyjne w sprawach o alimenty jest dla osoby uprawnionej bezpłatne. Wniosek o wszczęcie egzekucji powinien być sporządzony na piśmie. We wniosku należy wskazać wszelkie dane osoby zobowiązanej – w tym także jeśli są nam znane: adres zakładu pracy, numer identyfikacji podatkowej ( NIP),  numer rachunku bankowego i wszelkie inne informacje o majątku zobowiązanego czyli dłużnika.
Do wniosku należy koniecznie załączyć oryginał wyroku.

Jeśli dłużnik ma stałe miejsce pracy i jest zatrudniony na umowę o pracę, to istnieje możliwość zgłoszenia się do pracodawcy, który na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu z nadaną klauzulą wykonalności ma możliwość dokonywania potrącenia świadczeń alimentacyjnych  na rzecz uprawnionego wierzyciela z wynagrodzenia dłużnika. Pamiętać jednak należy, iż potrącenie nie może przekraczać trzech piątych wynagrodzenia obliczonego po odliczeniu składek na ubezpieczenia społeczne i podatek dochodowy. Nadto pracodawca nie ma możliwości dokonania potrącenia w tym trybie jeśli  świadczenia alimentacyjne mają być potrącane na rzecz kilku wierzycieli, a łączna suma, która może być potrącona, nie wystarcza na pełne pokrycie wszystkich należności alimentacyjnych oraz jeśli wynagrodzenie za pracę zostało zajęte w trybie egzekucji sądowej lub administracyjnej.

W sytuacji kiedy egzekucja alimentów jest bezskuteczna pewna pomoc, choć niestety w niewielkim zakresie, jest oferowana przez państwo w ramach Funduszu Alimentacyjnego, którego działanie jest uregulowane w Ustawie z dnia 7 września 2007 roku o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.
Świadczenia z Funduszu są wypłacane w kwocie ustalonej przez sąd, ale nieprzekraczającej 500 zł, przy czym wypłata tych świadczeń jest uzależniona od dochodu w rodzinie przeliczonego na jedną osobę, który nie może przekraczać 725 zł. Do dochodu nie wlicza się świadczeń otrzymywanych z funduszu. Świadczenia przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia. Natomiast w  przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności – świadczenia te  przysługują bezterminowo.

Warto także wskazać, że obecnie przepisy dają także możliwość egzekwowania należności alimentacyjnych od dłużników , którzy wyjechali za granicę, a zwłaszcza przebywają na terenie Unii Europejskiej.  Jest to oczywiście postępowania znacznie bardziej skomplikowanie niż to prowadzone na terenie kraju, niemniej jednak istnieje możliwość skutecznego dochodzenia swych roszczeń także i w takich przypadkach.

 

materiał:

adw. Katarzyna Gałecka- Meissner
adw.Dagmara Szydzińska – Leszczewicz

Kancelaria Adwokacka
ul. Przebendowskich 40/4
81-543 Gdynia
www.lmadwokaci.pl