Rodzice przynajmniej dwójki dzieci niecierpliwie czekają na start rządowego programu Rodzina 500 plus. Program ma ruszyć już w kwietniu, jednak wciąż wiele osób nie wie, komu należy się finansowe wsparcie i jak się o nie starać.

Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej przygotowało więc szczegółowy informator, wyjaśniający najczęstsze wątpliwości, dotyczące programu.

Dla kogo?

Świadczenie wychowawcze otrzymywać mogą rodzice, opiekunowie prawni lub faktyczni dziecka. Świadczenie wychowawcze będzie przysługiwało do ukończenia 18 roku życia dziecka. Świadczenie przysługuje więc także rodzicom adopcyjnym i innym opiekunom prawnym, pod warunkiem, że nie są oni rodziną zastępczą dziecka.

Świadczenie otrzyma każda rodzina bez względu na stan cywilny rodziców. Otrzymają je zatem zarówno rodziny, w których rodzice są w związku małżeńskim jak i rodziny niepełne oraz rodzice pozostający w nieformalnych związkach. Rodziny niepełne, obok świadczenia wychowawczego mogą też otrzymać świadczenia wypłacane z Funduszu Alimentacyjnego czy specjalny dodatek z ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W przypadku rozwodu rodziców, świadczenie przysługiwać będzie temu z rodziców, który z dzieckiem zamieszkuje i na którego utrzymaniu dziecko się znajduje.

Jeżeli rodzice sprawują zgodnie z planem wychowawczym orzeczonym przez sąd opiekę naprzemienną nad dzieckiem, wówczas świadczenie przysługuje im proporcjonalnie do czasu sprawowanej opieki.

W przypadku rodzin tzw. patchworkowych, jeżeli rodzina obok dzieci z poprzednich związków posiadać będzie jeszcze wspólne dziecko do składu rodziny wliczane będą wszystkie dzieci.

Kryterium dochodowe

Świadczenie to – niezależnie od dochodów – przysługuje na drugie i kolejne dzieci w wieku do 18 roku życia.

W przypadku jednego dziecka, wypłaty na wszystkie dzieci, lub w rodzinach wielodzietnych, gdzie tylko jedno dziecko ma mniej niż 18 lat, decyduje kryterium dochodowe. 500 zł będzie przysługiwało rodzinom, w których dochód nie przekracza 800 zł netto na osobę (1200 zł w przypadku dziecka niepełnosprawnego).

Wysokość świadczenia

Rodzice, którym przysługuje prawo do świadczenia, otrzymają po 500 zł na dziecko (zgodnie z kryterium dochodowym) miesięcznie. Od tej kwoty nie będą odprowadzane podatki. To kwota bezpośrednio dla rodziny. W oparciu o wskaźniki wzrostu inflacji Rada Ministrów będzie mogła podnieść kwotę świadczenia.

Jak starać się świadczenie?

Aby otrzymać świadczenie, wystarczy złożyć wniosek – przez internet lub w gminie. Można to zrobić także za pośrednictwem Poczty Polskiej. Będzie liczyć się data stempla pocztowego.  Świadczenie zostanie przekazane bezpośrednio na konto wskazane przez rodzica lub gotówką.

Wnioski będzie można składać od momentu startu programu. Jeśli wniosek zostanie złożony w ciągu pierwszych 3 miesięcy – tj. od 1 kwietnia 2016 do 1 lipca 2016 – rodzice dostaną wyrównanie wstecz. W kolejnych miesiącach świadczenie będzie wypłacane od miesiąca, w którym rodzice złożą wniosek. Do programu będzie można dołączyć w dowolnym momencie.

Formularze wniosków oraz innych dokumentów niezbędnych do przyznania prawa do świadczenia wychowawczego będzie udostępniał podmiot realizujący świadczenia wychowawcze, tj. samorząd gminy. Wzór wniosku jest określony w rozporządzeniu Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 18 lutego 2016 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenie wychowawcze. Jest dostępny też u nas na stronie ministerstwa.Wniosek on-line będzie można złożyć poprzez 4 kanały: bankowość elektroniczną, PUE ZUS, czyli przez platformę usług elektronicznych Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, portal informacyjno-usługowy Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Emp@tia oraz ePUAP  elektroniczną platformę usług administracji publicznej. Wniosek będzie dostępny w każdym z tych kanałów.

Jeśli wnioskujemy o świadczenie wychowawcze na drugie i kolejne dziecko nie musimy dołączyć do wniosku żadnych dodatkowych dokumentów, gdyż w takim przypadku świadczenie nie będzie uzależnione od kryterium dochodowego.

Jeśli wnioskujemy o świadczenie wychowawcze na pierwsze lub jedyne dziecko (z uwagi na fakt, że obowiązuje w takim wypadku kryterium dochodowe) musimy dołączyć do wniosku:

oświadczenia dokumentujące wysokość dochodu niepodlegającego opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych – jeśli członkowie rodziny osiągają takie dochody,

oświadczenie o deklarowanych dochodach osiąganych przez osoby podlegające przepisom o zryczałtowanym podatku dochodowym – jeśli członkowie rodziny osiągają takie dochody,

dokumenty (w tym oświadczenia) potwierdzające utratę lub uzyskanie dochodu w przypadku zmian sytuacji dochodowej.

W przypadku, gdy wniosek będzie wysyłany elektronicznie, wnioskujący będzie miał możliwość również załączenia załączników w formie elektronicznej.

W zależności od okoliczności indywidualnej sprawy, gmina będzie mogła zażądać udokumentowania innych, istotnych dla prawidłowego przyznania świadczenia wychowawczego, okoliczności. Zasadą jest jednak, że ich udokumentowanie może się odbyć poprzez złożenie odpowiedniego oświadczenia pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenia fałszywych zeznań. Gdy wniosek zostanie wysłany drogą elektroniczną cała korespondencja z gminą będzie mogła być prowadzona również drogą elektroniczną, korespondencja z gminy będzie trafiała do wnioskodawcy na utworzone przez niego konto na stronie empatia.mrpips.gov.pl.

Natomiast sprawy z wniosków złożonych przy użyciu PUE ZUS i systemu bankowego, po wpłynięciu ich do organu właściwego, tj. wójta, burmistrza lub prezydenta miasta, załatwiane będą drogą pisemną, czyli w postaci papierowej.

Do wniosku nie trzeba załączać aktu urodzenia dziecka.

Decyzja i wypłata świadczenia

Jeśli wniosek zostanie złożony w ciągu trzech miesięcy od startu programu czyli od 1 kwietnia br. do 1 lipca br. włącznie, wówczas świadczenie będzie wypłacone z wyrównaniem od 1 kwietnia 2016 roku. Jeśli złożymy wniosek po 1 lipca 2016 r. to świadczenie wychowawcze zostanie przyznane od miesiąca złożenia wniosku bez wyrównania za minione miesiące.

Jeśli złożymy wniosek w terminie trzech miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy, tj. od 1 kwietnia do 1 lipca 2016, gmina będzie miała do trzech miesięcy, licząc od dnia złożenia wniosku z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, na wydanie decyzji i wypłacenie świadczenie wychowawczego. Oczywiście rozpatrzenie wniosku i wypłata świadczenia będzie mogła nastąpić wcześniej.

W przypadku wniosków złożonych po 1 lipca 2016 r. obowiązuje zasada, że w przypadku kompletnego wniosku złożonego do 10 dnia miesiąca włącznie, decyzja i wypłata za ten miesiąc do końca tego miesiąca.

Wniosek złożony po 10 dniu danego miesiąca oznacza, że decyzja i wypłata będą najpóźniej ostatniego dnia kolejnego miesiąca, z wyrównaniem za cały miesiąc w którym wniosek został złożony.

Polska i zagranica

Program Rodzina 500 plus jest zgodny z dotychczasową, unijną praktyką koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Pozwala ona ograniczyć przypadki nienależnego pobierania świadczeń przez osoby mieszkające za granicą. Projekt ustawy przewiduje, że świadczenie nie będzie przysługiwać, jeżeli rodzinie przysługuje za granicą świadczenie o podobnym charakterze, za wyjątkiem sytuacji, gdy przepisy o koordynacji systemu zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy przewidują inaczej. Zgodnie z projektem Programu Rodzina 500 plus, rodzice składający wniosek o przyznanie świadczenia są zobowiązani do informowania o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do tego świadczenia, w tym również o zmianie miejsca zamieszkania. Jeśli rodzic przebywa w innym państwie UE i złoży tam wniosek o świadczenia rodzinne, tamtejszy organ informuje o tym fakcie marszałków województw w Polsce. Marszałek zaś przekazuje te informacje do właściwej gminy.

Jeśli osoba składająca wniosek lub członek wskazanej we wniosku rodziny przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej – w państwie Unii Europejskiej lub Europejskiego Obszaru Gospodarczego, a wyjazd/pobyt ten nie ma charakteru turystycznego, leczniczego lub nie jest związany z podjęciem przez dziecko kształcenia poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej, to gmina przekaże wniosek wraz z dokumentami marszałkowi województwa w celu jego rozpatrzenia i ustalenia czy nie mają zastosowania unijne przepisy o koordynacja sytemu zabezpieczeń społecznych. Ma to na celu a niedopuszczalnej w przepisach unijnych sytuacji pobierania  przez tą samą osobę podobnych świadczeń w dwóch państwach UE/EOG jednocześnie.

W określonych przypadkach świadczenie z programu „Rodzina 500 plus” otrzymać mogą również cudzoziemcy. W przypadku cudzoziemców obywateli UE/EOG i Szwajcarii, analogicznie jak wobec Polaków przebywających za granicą, stosuje się przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego oraz inne umowy międzynarodowe wiążące nasz kraj. W przypadku pozostałych obcokrajowców, którzy przebywają w Polsce na podstawie zezwolenia na pobyt czasowy w celu wykonywania pracy w zawodzie wymagającym wysokich kwalifikacji oraz tych, którzy posiadają kartę pobytu z adnotacją „dostęp do rynku pracy”, warunkiem przyznania świadczenia jest zamieszkiwanie w Polsce wraz z rodziną.

Wydatkowanie świadczenia

Projekt ustawy zawiera możliwe do zastosowania w nadzwyczajnych sytuacjach, mechanizmy zapobiegające marnotrawieniu świadczeń lub zapobiegania wydatkowaniu świadczenia niezgodnie z jego przeznaczeniem. Będzie to takie samo rozwiązanie jak obowiązujące od wielu lat w ustawie o świadczeniach rodzinnych.

W przypadku sygnałów o marnotrawieniu świadczenia, u rodziny będzie mógł zostać przeprowadzony wywiad środowiskowy, aby ustalić jak wygląda sytuacja w danej rodzinie. Urzędnicy pomocy społecznej z reguły wiedzą, gdzie mogą być problemy, sytuacje patologiczne w rodzinie. Jeśli coś będzie nie tak, pracownik organu wypłacającego świadczenie 500 zł, na podstawie informacji od pracownika socjalnego, będzie mógł zamienić gotówkę na pomoc rzeczową ( np. na jedzenie, ubrania, lekarstwa itp.) lub w formie opłacania usług (np. opłata za pobyt dziecka w żłobku, przedszkolu itp.).

Przygotowywany przez MRPiPS projekt zawiera przepisy dot. konsekwencji w przypadku uniemożliwienia przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Będzie to odmowa przyznania świadczenia wychowawczego lub wstrzymanie jego wypłaty.

Dodatkowe informacje, wnioski do pobrania oraz sposób liczenia dochodu znajdują się na stronie:

https://www.mpips.gov.pl/wsparcie-dla-rodzin-z-dziecmi/rodzina-500-plus/pytania-i-odpowiedzi/#Dla_kogo?